Chuột rút bàn chân ban đêm có thể khiến bạn tỉnh giấc vì đau, co cứng ở lòng bàn chân hoặc các ngón chân. Kéo giãn nhẹ thường giúp dịu cơn, nhưng nếu tình trạng lặp lại, hãy tìm hiểu yếu tố liên quan và để ý các dấu hiệu cần đi khám.
Chuột rút là tình trạng một nhóm cơ co thắt đột ngột, ngoài ý muốn và gây đau. Cơn có thể xuất hiện ở lòng bàn chân hoặc các ngón chân; đa số cơn chuột rút ở chân kéo dài từ vài giây đến vài phút, sau đó vùng cơ có thể còn ê mỏi.

Khi bị chuột rút, bạn có thể cảm thấy lòng bàn chân hoặc ngón chân co quắp, căng cứng và đau nhói. Cơn thường làm người đang ngủ tỉnh giấc; sau khi cơ thả lỏng, bàn chân vẫn có thể ê trong một thời gian ngắn.
Nếu cảm giác chính là thôi thúc phải cử động chân, kèm ngứa ran, nhói hoặc bứt rứt khi nghỉ ngơi, đó có thể là biểu hiện khác với một cơn co cơ rõ rệt. Hội chứng chân không yên và chuột rút có thể có triệu chứng gần giống nhau; nếu tình trạng lặp lại hoặc ảnh hưởng giấc ngủ, hãy mô tả đầy đủ triệu chứng với nhân viên y tế thay vì tự kết luận.
Không phải cơn chuột rút nào cũng có một nguyên nhân xác định. Một số yếu tố có thể liên quan đến hoạt động cơ, lượng dịch mất đi, bệnh lý hoặc thuốc đang sử dụng; thời điểm xuất hiện vào ban đêm chưa đủ để kết luận cơ thể đang thiếu một loại khoáng chất cụ thể.

Đi bộ, chạy, tập luyện nhiều hơn thường lệ hoặc đứng lâu có thể khiến cơ bàn chân và bắp chân mỏi. Giữ chân ở một tư thế trong thời gian dài cũng có thể góp phần gây co rút, nhất là sau một ngày vận động khác với thói quen.
Cơ thể mất dịch qua mồ hôi khi tập luyện hoặc làm việc trong môi trường nóng có thể liên quan đến chuột rút. Điều này không có nghĩa mọi cơn chuột rút đều do mất nước; hãy xem xét bối cảnh như ngày vận động nặng, thời tiết nóng hoặc ra nhiều mồ hôi.
Chuột rút có thể gặp nhiều hơn ở người lớn tuổi và trong thai kỳ. Một số bệnh ảnh hưởng đến thần kinh, gan hoặc tuyến giáp, cũng như một số thuốc như thuốc lợi tiểu hoặc statin, có thể liên quan đến tình trạng này. Không tự ý ngừng thuốc đang dùng; hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ nếu cơn bắt đầu sau khi đổi thuốc.
Thiếu một số khoáng chất như kali, canxi hoặc magie có thể liên quan đến chuột rút trong một số trường hợp, nhưng không thể xác định nguyên nhân chỉ dựa vào triệu chứng. Không nên tự uống viên bổ sung liều cao hoặc phối hợp nhiều loại khoáng chất khi chưa được tư vấn, đặc biệt nếu đang có bệnh nền hoặc dùng thuốc.
Khi cơn xuất hiện, mục tiêu trước mắt là giúp cơ thư giãn từ từ. Kéo giãn nhẹ và xoa bóp có thể làm dịu cơn; đứng dậy chịu lực lên chân bị co rút cũng có thể hữu ích nếu bạn giữ được thăng bằng và không có chấn thương.
Không có biện pháp nào bảo đảm ngăn mọi cơn chuột rút, nhất là khi chưa rõ nguyên nhân. Tuy vậy, kéo giãn đều đặn, điều chỉnh mức vận động và để ý các yếu tố thường xuất hiện trước cơn có thể giúp bạn tìm được cách phù hợp với mình.
Có thể thử động tác kéo giãn bắp chân trước giờ đi ngủ: đứng đối diện tường, đặt một chân ra sau với gót chân chạm sàn rồi nghiêng người về phía trước đến khi cảm thấy bắp chân được kéo giãn. Với bàn chân, ngồi duỗi chân và nhẹ nhàng kéo các ngón về phía cẳng chân. Thực hiện chậm, không nhún và dừng nếu thấy đau; kéo giãn thường xuyên có thể giảm cơn nhưng không bảo đảm cơn sẽ biến mất hoàn toàn.

Nếu cơn thường xuất hiện sau khi đi bộ, chạy hoặc đứng lâu, hãy ghi lại hoạt động trong ngày và xem có mối liên hệ lặp lại hay không. Tăng thời lượng tập từng bước, khởi động trước vận động và dành thời gian nghỉ cho bàn chân có thể giúp hạn chế tình trạng cơ bị quá tải đột ngột.
Duy trì uống nước trong ngày và chú ý bù dịch khi đổ nhiều mồ hôi hoặc làm việc trong môi trường nóng. Không cần ép uống một lượng cố định cho tất cả mọi người; người đang được bác sĩ yêu cầu hạn chế nước nên làm theo hướng dẫn điều trị.
Ghi lại thời điểm cơn xuất hiện, thời gian kéo dài, hoạt động trong ngày và các thuốc hoặc thực phẩm bổ sung đang dùng. Nếu chuột rút xuất hiện sau khi bắt đầu thuốc mới, hãy trao đổi với người kê đơn; không tự ngừng thuốc hoặc dùng magie, kali, canxi để thay thế việc tìm nguyên nhân.

Một cơn ngắn, thỉnh thoảng mới xảy ra thường có thể theo dõi tại nhà. Bạn nên trao đổi với nhân viên y tế nếu chuột rút tái diễn, làm gián đoạn giấc ngủ, kéo dài hơn 10 phút, đi kèm tê hoặc sưng, gây đau nhiều, yếu cơ, thay đổi màu da hoặc không cải thiện khi tự chăm sóc.
Đặc biệt, nếu một bên chân đột ngột sưng đau và bạn đồng thời khó thở hoặc đau ngực, hãy tìm trợ giúp y tế khẩn cấp. Đây không phải biểu hiện nên tự xử lý như một cơn chuột rút thông thường.
Người mắc tiểu đường, giảm cảm giác ở bàn chân hoặc có vấn đề về tuần hoàn cần thận trọng với nước nóng, miếng sưởi và thiết bị massage mạnh. Tổn thương thần kinh có thể khiến bạn không cảm nhận được nhiệt độ hoặc lực tác động, làm tăng nguy cơ bỏng hay tổn thương da; hãy hỏi nhân viên y tế trước khi áp dụng các biện pháp dùng nhiệt.
Không nên xem máy massage là cách điều trị nguyên nhân hoặc bảo đảm phòng tái phát chuột rút. Nếu nhu cầu của bạn chỉ là thư giãn bàn chân sau ngày đi lại nhiều và không có triệu chứng bất thường, có thể tham khảo danh mục máy massage chân tại NMIMart, đồng thời kiểm tra kỹ lực massage, hướng dẫn sử dụng và tính năng nhiệt của từng mẫu.
Nếu bạn đang cân nhắc thiết bị ngâm chân, hãy đọc thêm bài bồn ngâm chân có tốt không để phân biệt nhu cầu thư giãn với việc điều trị bệnh. Người tê bì, giảm cảm giác, có vết thương hoặc bệnh lý tuần hoàn nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng thiết bị có nhiệt hay lực ép. Nếu chỉ muốn tìm hiểu cách ngâm chân thư giãn an toàn, xem thêm hướng dẫn ngâm chân nước nóng bao nhiêu độ và trong bao lâu.
Các câu hỏi dưới đây giải đáp một số băn khoăn phổ biến. Nếu cơn chuột rút xảy ra thường xuyên hoặc có dấu hiệu bất thường, phần hướng dẫn chung không thay thế việc thăm khám.
Không nhất thiết. Một số trường hợp có thể liên quan đến thiếu khoáng chất, nhưng co rút cơ cũng có thể liên quan đến vận động, mất dịch, thuốc hoặc bệnh lý; nhiều trường hợp không xác định được nguyên nhân. Không tự bổ sung magie liều cao nếu chưa được tư vấn.
Ngồi hoặc nằm an toàn, thả lỏng chân, rồi nhẹ nhàng kéo các ngón về phía cẳng chân để duỗi lòng bàn chân. Có thể xoa bóp nhẹ hoặc đứng chịu lực từ từ nếu giữ thăng bằng được; không giật mạnh bàn chân.
Theo NHS, nên đi khám nếu cơn chuột rút kéo dài hơn 10 phút, làm gián đoạn giấc ngủ hoặc đi kèm tê và sưng. Cơn tái diễn, đau nhiều, yếu cơ hoặc không cải thiện với tự chăm sóc cũng cần được đánh giá.
Ngâm chân hay massage có thể là lựa chọn thư giãn với một số người, nhưng không xác định hay điều trị nguyên nhân gây chuột rút. Nếu cơn tái phát, ưu tiên theo dõi yếu tố liên quan, kéo giãn nhẹ và đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo.
Chuột rút bàn chân ban đêm thường là cơn co cơ ngắn, nhưng nguyên nhân không phải lúc nào cũng rõ. Khi bị chuột rút, hãy kéo giãn từ từ; để giảm tái phát, chú ý mức vận động, uống nước theo nhu cầu và kéo giãn trước khi ngủ. Nếu cơn thường xuyên, kéo dài hoặc đi kèm tê, sưng, yếu cơ hay thay đổi màu da, hãy đi khám để được tìm nguyên nhân.